Lợi Ích và Ứng Dụng Thực Tiễn Của Đào Tạo Từ Xa Trong Giáo Dục Hiện Đại

Trong bối cảnh giáo dục ngày càng ứng dụng mạnh mẽ công nghệ, đào tạo từ xa đang trở thành một giải pháp giúp mở rộng khả năng tiếp cận chương trình học mà không bị giới hạn bởi khoảng cách địa lý. Tuy nhiên, đào tạo từ xa không chỉ đơn thuần là đưa bài giảng lên Internet hay tổ chức lớp học trực tuyến. Vậy đào tạo từ xa là gì? Mô hình này hoạt động như thế nào, có những ưu điểm và hạn chế gì, và được ứng dụng ra sao trong trường học, đại học, sau đại học và doanh nghiệp? Hãy cùng PHX Smart School tìm hiểu tổng quan về hình thức đào tạo này trong bài viết dưới đây. 

1. Tổng quan về đào tạo từ xa 

Đào tạo từ xa là phương thức tổ chức dạy và học trong đó người dạy và người học không cần trực tiếp có mặt tại cùng một địa điểm. Giáo án và việc triển khai đào tạo cũng sẽ được thiết kế để có thể diễn ra từ xa mà vẫn đảm bảo chất lượng đào tạo được hiệu quả cao nhất. Nhờ đó, phương pháp học tập này không chỉ đảm bảo chất đào tạo như hình thức học tập chính quy, mà còn giúp đem lại sự tiện lợi cho giáo viên và học sinh.

Đào tạo từ xa có thể được triển khai theo nhiều cách khác nhau tùy thuộc vào mục tiêu, đối tượng người học và điều kiện của đơn vị đào tạo. Phổ biến nhất là hình thức học tập online, trong đó người học tiếp cận bài giảng, học liệu và tương tác với giảng viên thông qua Internet. Bên cạnh đó, chương trình có thể kết hợp học online với các buổi học trực tiếp, tự học theo học liệu hoặc những phương thức hỗ trợ khác. Vì vậy, đào tạo từ xa không chỉ được xác định bởi công nghệ sử dụng mà còn phụ thuộc vào cách chương trình tổ chức toàn bộ quá trình dạy và học. 

Hiện nay, đào tạo từ xa đang là một trong những phương pháp học tập và giáo dục vô cùng phổ biến, được triển khai rộng rãi ở từ cấp tiểu học cho tới đại học. Không chỉ giới hạn ở giáo dục, đào tạo từ xa còn được triển khai trong các mô hình doanh nghiệp, giúp doanh nghiệp thực hiện đào tạo nhân sự mà không ảnh hưởng quá nhiều vào quỹ thời gian riêng của từng người.

Ở Việt Nam, đào tạo từ xa trình độ đại học hiện có quy chế riêng theo Thông tư 28/2023/TT-BGDĐT của Bộ Giáo dục và Đào tạo, có hiệu lực từ ngày 12/02/2024. Quy chế quy định về tổ chức giảng dạy, đánh giá kết quả học tập, công nhận tốt nghiệp và cấp văn bằng đối với đào tạo từ xa trình độ đại học, mở ra cơ hội cho nhiều người tiếp cận với các khóa đào tạo sau đại học.

2. Đào tạo từ xa có gì khác biệt so với học online và E-learning?

Khi nhắc đến đào tạo sau đại học, nhiều người sẽ nghĩ ngay tới hình thức học tập online hay E-Learning. Tuy nhiên đào tạo từ xa lại có nhiều ý nghĩa rộng và sâu xa hơn nhiều. Để dễ dàng nhận biết, các thầy cô hãy xem bảng phân tích sau đây của PHX Smart School: 

Khái niệm	Trọng tâm
Đào tạo từ xa	Mô hình tổ chức đào tạo khi người dạy và người học không cần ở cùng địa điểm
Học online	Hình thức học thông qua Internet, thường là một phương thức của đào tạo từ xa
E-learning	Hệ sinh thái đào tạo điện tử gồm học liệu số, LMS, nội dung tương tác, kiểm tra và quản lý học tập

Từ đó, các thầy cô có thể dễ dàng thấy được một chương trình đào tạo từ xa có thể sử dụng phối hợp nhiều mô hình khác nhau, ví dụ như áp dụng đồng thời LMS và lớp học trực tuyến để triển khai bài giảng hiệu quả hơn. 

3. Các mô hình đào tạo từ xa phổ biến

Tùy mục tiêu và đối tượng, đào tạo từ xa có thể được tổ chức theo nhiều cách:

• Đào tạo hoàn toàn từ xa

Phần lớn hoạt động học tập được thực hiện ngoài cơ sở đào tạo. Người học sử dụng nền tảng số để tiếp nhận nội dung, trao đổi, làm bài và theo dõi tiến độ.

• Đào tạo từ xa có lớp học trực tuyến

Người học vẫn học từ địa điểm riêng nhưng tham gia các buổi học trực tiếp qua Internet với giảng viên.

• Đào tạo từ xa kết hợp trực tiếp

Một phần nội dung được học từ xa, trong khi các hoạt động cần tương tác trực tiếp, thực hành hoặc đánh giá đặc thù được tổ chức tại cơ sở đào tạo.

• Đào tạo từ xa có giảng viên hoặc mentor hỗ trợ

Ngoài học liệu tự học, người học được giải đáp, nhận phản hồi và hướng dẫn trong quá trình học. Mô hình này giúp giảm hạn chế thường gặp của việc tự học hoàn toàn.

4. Đào tạo từ xa được áp dụng như thế nào ở Việt Nam hiện nay?

Mô hình đào tạo từ xa tại nước ta thực tế đã được triển khai phổ biến từ rất sớm, với đa dạng các hình thức khác nhau. Phổ biến nhất là đào tạo Online thông qua các phần mềm phòng họp trực tuyến, cho phép giáo viên và học sinh kết nối với nhau ngoài giờ học hành chính thường ngày.
Với mỗi đơn vị, việc lựa chọn sử dụng đào tạo từ xa sẽ có chút sự khác biệt. Sau đây là tổng hợp của PHX Smart School về cách mà các đơn vi tổ chức đang triển khai được ghi nhận:

4.1. Đào tạo từ xa tại trường phổ thông

Các nhà trường đã dần chú trọng hơn trong mô hình đào tạo từ xa, trước mắt đang tỏ ra vô cùng hiệu quả với mô hình đào tạo tại các trường Trung học Phổ Thông (trường cấp 3). Một số ứng dụng phổ biến gồm:

• Bổ trợ kiến thức và phụ đạo.
• Ôn tập trước kỳ kiểm tra.
• Cung cấp học liệu để học sinh tự học.
• Duy trì hoạt động học tập trong những giai đoạn đặc biệt.
• Kết hợp với lớp học trực tiếp theo mô hình blended learning.

Qua một số khảo sát, các chuyên viên tại PHX nhận định lý do chính khiến mô hình đào tạo từ xa hiệu quả tại các trường cấp 3 phần nhiều tới từ thái độ học tập của các em học sinh. Với độ tuổi học sinh phổ thông, các em có tư duy học tập và mức tập trung tốt hơn hẳn so với các em khối tiểu học và cấp 2 (trung học Cơ sở). Đây là những yếu tố vô cùng quan trọng, do đào tạo từ xa sẽ không yêu cầu các em đến lớp, khó để có thể tạo ra một bầu không khí học tập hơn so với đào tạo trên lớp, nên việc học tập hiệu quả hay không sẽ phụ thuộc một phần lớn ở chính các em.

Với học sinh nhỏ tuổi, vai trò của giáo viên, phụ huynh và hệ thống theo dõi tiến độ càng quan trọng vì khả năng tự quản lý việc học chưa cao. Do đó mô hình này chỉ mới được áp dụng quy mô nhỏ đối với các em, và giới hạn trong một số môn học.

4.2. Đào tạo từ xa ở đại học và sau đại học

Ở bậc đại học, đào tạo từ xa có thể được tổ chức thành chương trình riêng hoặc theo những quy định cụ thể của từng cơ sở đào tạo. Thực tế tại Việt Nam cho thấy các trường đã tổ chức đơn vị chuyên trách cho hoạt động này. Chẳng hạn, Đại học Kinh tế Quốc dân có Trung tâm Đào tạo từ xa và phối hợp với các khoa, viện, phòng ban trong quá trình triển khai chương trình.

Đối với đào tạo sau đại học, đặc biệt là các chương trình thạc sĩ, mô hình từ xa có thể phù hợp với nhóm người học đang đi làm, ở xa cơ sở đào tạo hoặc cần lịch học linh hoạt. Tuy nhiên, không nên mặc định mọi chương trình thạc sĩ đều có thể triển khai hoàn toàn từ xa. Những hoạt động yêu cầu thực hành, thí nghiệm, khảo sát, đánh giá trực tiếp hoặc các yêu cầu riêng của chương trình cần được tổ chức theo quy định tương ứng.

4.3. Đào tạo tại các khoa, viện và chương trình quốc tế

Các đơn vị đào tạo quốc tế có thể sử dụng mô hình từ xa để mở rộng khả năng tiếp cận người học ở nhiều tỉnh, thành hoặc quốc gia.

Hình thức này đặc biệt hữu ích khi chương trình có giảng viên ở nhiều địa điểm, người học đang làm việc hoặc cần kết hợp học liệu số với các buổi tương tác trực tuyến.

Một ví dụ về cơ cấu tổ chức thực tế là Trường Đại học Victoria Hòa Bình hiện có cả Khoa Sau Đại học và danh mục đào tạo từ xa trong hệ thống đào tạo của trường.

4.4. Đào tạo từ xa trong doanh nghiệp

Doanh nghiệp thường sử dụng đào tạo từ xa để:

• Đào tạo hội nhập nhân viên mới.
• Cập nhật quy trình và nghiệp vụ.
• Đào tạo nhân sự tại nhiều chi nhánh.
• Tổ chức chương trình đào tạo quy mô lớn.
• Theo dõi tiến độ và kết quả học tập tập trung trên LMS.

Đây cũng là môi trường mà khả năng quản lý người học, báo cáo và đo lường kết quả của nền tảng đào tạo trở nên đặc biệt quan trọng.

>>> Đọc thêm: E-Learning trong đào tạo doanh nghiệp

5. Lợi ích của đào tạo từ xa mang tới cho người học

Đối với người học

• Linh hoạt về thời gian và địa điểm: người học có thể tiếp cận chương trình mà không phải thường xuyên di chuyển đến cơ sở đào tạo.
• Mở rộng cơ hội tiếp cận: người ở xa trung tâm hoặc đang đi làm có thêm lựa chọn học tập phù hợp với điều kiện cá nhân.
• Dễ kết hợp học tập với công việc: đặc biệt với chương trình sử dụng nhiều hoạt động không đồng bộ.

Đối với nhà trường và doanh nghiệp, đào tạo từ xa giúp đơn vị tổ chức đào tạo đạt được các yếu tố sau:

• Tiếp cận người học ở phạm vi rộng hơn.
• Quản lý học liệu và hoạt động học tập tập trung.
• Theo dõi tiến độ thông qua dữ liệu trên hệ thống.
• Chuẩn hóa một số nội dung đào tạo.
• Mở rộng quy mô mà không phụ thuộc hoàn toàn vào phòng học vật lý.

Tuy nhiên, không nên mặc định đào tạo từ xa luôn tiết kiệm chi phí hoặc hiệu quả hơn đào tạo trực tiếp. Hiệu quả phụ thuộc vào chương trình, đối tượng, công nghệ, năng lực giảng viên và cách tổ chức.

6. Hạn chế của đào tạo từ xa và cách khắc phục

Hình thức đào tạo từ xa vẫn hiện hữu những hạn chế có thể thấy được dễ dàng và không hoàn hảo. Việc nắm bắt được các mặt hạn chế sẽ giúp các thầy cô và đơn vị đào tạo triển khai mô hình giáo dục này hiệu quả hơn:

• Khó duy trì tính chủ động: người học dễ trì hoãn nếu chương trình chỉ cung cấp tài liệu mà thiếu cơ chế theo dõi.

Để giải quyết vấn đề này, PHX Smart School có ghi nhận một số đơn vi đào tạo đã khắc phục bằng cách phân bố và chia nhỏ tiến độ đào tạo, giúp người học có thể dễ dàng hoàn tất nhiều buổi học nhỏ thay vì dồn vào một buổi lớn kéo dài. Ngoài ra, một số hệ thống đào tạo từ xa có thêm các tính năng nhắc nhở, cột mốc, giúp người học chủ động hơn trong việc học tập của mình.

• Hạn chế về tương tác: Vì việc học tập được triển khai từ xa, các giảng viên sẽ phải đánh đổi khả năng tương tác để có được sự thuận tiện và khả năng tiếp cận người học. Điều này thường khiến lớp học thiếu “tinh thần” học tập, trải nghiệm học tập có thể trở nên đơn điệu.

Về điểm này thì phương án khả dĩ nhất hiện tại là các thầy cô sẽ cần phải đẩy mạnh tương tác bằng cách đặt câu hỏi, trao đổi hai chiều giữa buổi học. Một số hệ thống đào tạo từ xa nay được tính hợp các trò chơi tương tác (đố vui, lật ô chữ,…) để giúp việc học trực tuyến tiếp cận các em học sinh khối dưới hiệu quả hơn.

• Phụ thuộc vào công nghệ: Chất lượng của một buổi đào tạo từ xa chịu ảnh hưởng từ nhiều yếu tố phần cứng như thiết bị, đường truyền.

Đây là yếu tố đầu tư mà các trường học, doanh nghiệp hay các cơ sở đào tạo cần đảm bảo được. Hiện nay tại Việt Nam, không ít nhà trường và doanh nghiệp đã đầu tư vào các hệ thống E-Learning và các nền tảng đào tạo quản lý nhân sự để việc đào tạo nhân viên, học tập từ xa được đảm bảo về yếu tố kỹ thuật. 

• Không phù hợp với mọi nội dung: Không phải môn học, nội dung đào tạo nào cũng nên được triển khai đào tạo từ xa. Đây là mặt hạn chế cố hữu của hình thức học tập này và rất khó để có thể khắc phục với công nghệ hiện tại. Với các môn học hay khóa đào tạo đặc thù, việc triển khai đào tạo trực tiếp nên được ưu tiên hơn.

7. Khi nào nên và không nên chọn đào tạo từ xa?

Cùng từ những yếu tố hạn chế trên, các thầy cô và nhà trường, cơ sở đào tạo cũng cần xác định rõ khi nào thì nên và không nên triển khai hình thức đào tạo từ xa. Sau đây là các điểm cần chú ý mà PHX Smart School tổng hợp lại:

Nên cân nhắc đào tạo từ xa khi:

• Người học phân bố ở nhiều địa điểm khác nhau trên toàn quốc.
• Người học đang có nhu cầu vừa học vừa làm, thời gian hạn chế.
• Nội dung có thể số hóa và tổ chức hiệu quả trên môi trường trực tuyến.
• Đơn vị đã có triển khai hệ thống LMS và đội ngũ hỗ trợ phù hợp.

Không nên chỉ sử dụng đào tạo từ xa khi:

• Nội dung đào tạo đòi hỏi thực hành trực tiếp thường xuyên.
• Người học phải sử dụng thiết bị chuyên dụng tại cơ sở.
• Việc đánh giá cần giám sát trực tiếp theo yêu cầu của chương trình.
• Đối tượng học tập chưa có đủ khả năng tự quản lý.
• Việc thực hành tiềm ẩn rủi ro về an toàn, cần sự giám sát của giảng viên.
• Hạ tầng công nghệ và nguồn lực hỗ trợ chưa đáp ứng.

Trong những trường hợp này, blended learning có thể là phương án phù hợp hơn: phần lý thuyết và hoạt động tự học được triển khai từ xa, còn thực hành hoặc tương tác chuyên sâu được tổ chức trực tiếp.

8. Làm thế nào để triển khai đào tạo từ xa hiệu quả?

Với kinh nghiệm triển khai mô hình đào tạo từ xa cho các nhà trường và doanh nghiệp quanh khu vực Hà Nội, PHX Smart School có một số nguyên tắc sẽ giúp các thầy cô, nhà trường và đơn vị đào tạo triển khai mô hình này hiệu quả, cụ thể như sau:

• Xác định rõ đối tượng và mục tiêu học tập.
• Thiết kế chương trình trước khi số hóa học liệu.
• Kết hợp học liệu, tương tác, kiểm tra và hỗ trợ, thay vì chỉ đưa video lên hệ thống.
• Sử dụng LMS để quản lý tập trung nội dung, người học, tiến độ và kết quả.
• Đo lường và cải tiến liên tục dựa trên tỷ lệ tham gia, hoàn thành, kết quả đánh giá, mức độ tương tác và phản hồi của người học.

Đây cũng là điểm khác biệt giữa một chương trình “có hỗ trợ học online” và một hệ thống đào tạo từ xa được thiết kế bài bản. Nhà trường, doanh nghiệp và các cơ sở đào tạo nên tập trung việc triển khai đào tạo xoay quanh người học, lấy người học làm trung tâm, từ đó đưa ra những đầu tư có tính toán, không chỉ giúp tiết kiệm ngân sách mà còn giúp việc triển khai đào tạo thực sự phù hợp với người học.

9. Tiêu chí lựa chọn chương trình hoặc nền tảng đào tạo từ xa

Hiện nay, tại Việt Nam đã có không ít đơn vị triển khai các giải pháp đào tạo từ xa cho doanh nghiệp và nhà trường, trong đó có các giải pháp của PHX Smart School. Tuy nhiên, với nhiều lựa chọn khác nhau, các thầy cô và đơn vị tổ chức có thể gặp khó khăn trong việc xác định đâu là giải pháp phù hợp với nhu cầu thực tế.

Đây cũng là một trong những câu hỏi PHX Smart School thường xuyên nhận được từ các thầy cô. Khi lựa chọn chương trình hoặc nền tảng đào tạo từ xa, không nên chỉ quan tâm đến số lượng tính năng mà cần xem xét khả năng đáp ứng toàn bộ quá trình tổ chức, giảng dạy và quản lý đào tạo.

Một số tiêu chí quan trọng cần lưu ý gồm:

• Quản lý người học và phân quyền: Nền tảng cần cho phép quản lý danh sách người học, lớp học, nhóm học tập và phân quyền phù hợp cho quản trị viên, giáo viên, học viên hoặc các bộ phận liên quan. Điều này đặc biệt quan trọng với trường học và doanh nghiệp có số lượng người học lớn.
• Quản lý học liệu: Cần hỗ trợ tổ chức và phân phối nhiều dạng học liệu như video, tài liệu, bài giảng, hình ảnh hoặc nội dung tương tác. Học liệu nên được sắp xếp khoa học theo môn học, khóa học hoặc từng nhóm người học để thuận tiện trong quá trình sử dụng.
• Tạo bài kiểm tra và đánh giá: Một chương trình đào tạo từ xa không chỉ dừng lại ở việc cung cấp nội dung học tập mà còn cần có công cụ kiểm tra, đánh giá phù hợp. Đơn vị tổ chức nên xem xét khả năng tạo nhiều dạng câu hỏi, thiết lập bài kiểm tra và theo dõi kết quả của người học.
• Theo dõi tiến độ học tập: Nền tảng nên cho phép giáo viên và người quản lý biết người học đã hoàn thành nội dung nào, đang ở đâu trong chương trình và có gặp khó khăn trong quá trình học hay không. Đây là cơ sở để kịp thời nhắc nhở và hỗ trợ người học.
• Báo cáo dữ liệu học tập: Dữ liệu về thời lượng học, kết quả kiểm tra, tỷ lệ hoàn thành và mức độ tham gia giúp đơn vị đào tạo đánh giá hiệu quả của chương trình. Các báo cáo trực quan, dễ theo dõi sẽ hỗ trợ nhà trường và doanh nghiệp đưa ra quyết định dựa trên dữ liệu thay vì chỉ dựa vào cảm nhận.
• Hỗ trợ trên máy tính và thiết bị di động: Người học có thể truy cập chương trình từ nhiều thiết bị khác nhau. Vì vậy, nền tảng cần có khả năng hoạt động ổn định trên máy tính, máy tính bảng và điện thoại để quá trình học tập không bị phụ thuộc vào một thiết bị cố định.
• Khả năng tích hợp: Với nhà trường và doanh nghiệp đã sử dụng nhiều hệ thống khác nhau, khả năng kết nối với các phần mềm quản lý, hệ thống tài khoản hoặc công cụ họp trực tuyến sẽ giúp giảm thao tác thủ công và tạo ra quy trình đào tạo thống nhất hơn.
• Bảo mật và khả năng mở rộng: Dữ liệu người học, kết quả đánh giá và tài liệu đào tạo cần được bảo vệ phù hợp. Đồng thời, nền tảng cũng nên có khả năng mở rộng khi số lượng người học, khóa học hoặc nhu cầu quản lý tăng lên trong tương lai.

>>> Đọc thêm: Tổng hợp Top các phần mềm dạy học trực tuyến tốt nhất hiện nay

10.  Một số câu hỏi thường gặp về đào tạo từ xa

Đào tạo từ xa có phải là học online không?

Không hẳn, mặc dù cả hai hình thức thường được dùng chung với nhau. Học online là một phương thức thường được sử dụng trong đào tạo từ xa, nhưng đào tạo từ xa rộng hơn và bao gồm cả cách tổ chức chương trình, tương tác, đánh giá và hỗ trợ người học.

Đào tạo từ xa có bắt người học tự học một mình?

Không. Một chương trình đào tạo từ xa có thể có giảng viên, lớp học trực tuyến, hoạt động nhóm, học viên cũng sẽ được tư vấn và phản hồi trong suốt quá trình học.

Đào tạo từ xa có phù hợp với người đi làm không?

Rất phù hợp, đặc biệt khi chương trình có lịch học linh hoạt và kết hợp tốt giữa hoạt động đồng bộ và không đồng bộ. 

Đại học có thể tổ chức đào tạo từ xa không?

Có. Việt Nam hiện có quy chế riêng về đào tạo từ xa trình độ đại học theo Thông tư 28/2023/TT-BGDĐT. Việc tổ chức cụ thể phụ thuộc vào chương trình và quy định của cơ sở đào tạo.

Đào tạo từ xa có thay thế hoàn toàn đào tạo trực tiếp không?

Không, đào tạo từ xa vẫn có rất nhiều măt hạn chế, cụ thể nhất là hạn chế về một số loại môn học hoàn toàn không phù hợp với hình thức đào tạo này.

Kết luận

Đào tạo từ xa là mô hình tổ chức giáo dục trong đó người dạy và người học không nhất thiết phải hiện diện cùng địa điểm. Công nghệ như LMS, lớp học trực tuyến và học liệu số giúp mô hình này vận hành thuận tiện hơn, nhưng công nghệ chỉ là một phần của hệ thống. Trong tương lai gần, PHX Smart School có thể đảm bảo rằng việc học tập từ xa sẽ càng trở nên bùng nổ và trở thành một phần cốt lõi của giáo dục Việt Nam.

PHX Smart School là đơn vị chuyên cung cấp các giải pháp thông minh cho trường học số, gồm phần hệ thống quản lý thư viện, quản lý đưa đón học sinh và đặc biệt nhất là hệ thống quản lý trường học thông minh. Đây là hệ thống giúp nhà trường quản lý dữ liệu học sinh, từ thông tin liên lạc của từng em cho tới điểm số, kết quả học tập, đánh giá của giáo viên cho từng em học sinh, là cầu nối giữa nhà trường – giáo viên tới phụ huynh hiệu quả và hiện đại.

CTCP Dịch Vụ Và Giải Pháp Công Nghệ Giáo Dục PHX Smart School 

• SĐT: (+84)392-601-425
• Email: khachhang@phx-smartschool.com
• Fanpage: PHX Smart School