Bài giảng điện tử là gì? Giải pháp học tập và đào tạo trong kỷ nguyên 4.0

Trong bối cảnh chuyển đổi số giáo dục đang diễn ra mạnh mẽ tại Việt Nam, bài giảng điện tử đang dần len lỏi vào trong hoạt động giảng dạy của nhà trường, đặc biệt là các mô hình  trường học thông minh và đào tạo trực tuyến. Lợi ích của công nghệ này mang lại là vô cùng tích cực cho giáo dục, khiến việc hiểu và triển khai bài giảng điện tử nay trở thành một trong những yếu tố quan trọng trong công việc của các thầy cô.  Trong bài viết này, PHX Smart School sẽ này sẽ cung cấp tới các thầy cô những kiến thức cần biết về bài giảng điện tử một cách toàn diện nhất, cũng như các bước xây dựng một bài giảng điện tử cơ bản.

1. Giới thiệu về bài giảng điện tử

Bài giảng điện tử (trong Tiếng Anh là Electronic Lecture, viết tắt là E-Lecture) là nội dung dạy học được thiết kế và số hóa để sử dụng trên các thiết bị điện tử như máy tính, máy tính bảng, điện thoại hoặc hệ thống học tập trực tuyến. Nhờ đó, học viên có thể chủ động tìm học mà không cần phải thông qua trường lớp, hoặc cho phép giáo viên có thể truy cập vào kho bài giảng phong phú, nâng cao chất lượng giảng dạy.

Nội dung trong bài giảng điện tử có thể được triển khai một cách vô cùng đa dạng. Một bài giảng có thể có dạng văn bản, hình ảnh, âm thanh, video, thậm chí là các đoạn phim hoạt hình, trò chơi mô phỏng và các câu hỏi tương tác thường thấy trong các buổi dự giờ, sau đó là bài tập và đánh giá, tổng kết buổi học. Nhờ đó, một bài giảng điện tử hiệu quả không chỉ giúp các thầy cô trả lời câu hỏi “học sinh đã học gì trong suốt buổi học?” mà còn trả lời được “Học sinh sẽ áp dụng kiến thức đó như thế nào?”

Với các định nghĩa ở trên, một bài giảng điện tử sẽ mang trong mình các đặc điểm sau:

• Nội dung được số hóa: Nội dung học tập được nén thành File và có thể hiển thị, lưu trữ, phân phối bằng thiết bị điện tử. Học sinh chỉ cần có mạng internet và thiết bị (Smartphone, tablet hay máy tính) là đã có thể tiến hành truy cập và học tập.
• Có cấu trúc sư phạm: Bài học được tổ chức theo mục tiêu, nội dung, kế hoạch học tập và bao gồm cả bước đánh giá có tính toán và kế hoạch, thay vì chỉ là các video phát lại hay là những Slide bài giảng khô khan.
• Tích hợp đa phương tiện: Tùy vào mục tiêu của buổi học mà các thầy cô có thể sử dụng video, file âm thanh hay các loại trò chơi tương tác trên lớp học.
• Hỗ trợ học đồng bộ – không đồng bộ: Bài giảng có thể được sử dụng trong lớp học trực tiếp, lớp học trực tuyến hoặc để người học tự học vào thời gian phù hợp.
• Có thể tích hợp vào LMS, Smart School: Nếu được thiết kế theo chuẩn phù hợp, nội dung có thể được triển khai trên hệ thống quản lý học tập, hỗ trợ việc giám sát chất lượng buổi học hiệu quả hơn.

2. Bài giảng điện tử khác gì giáo án điện tử và E-Learning?

Trong quá trình làm việc với các thầy cô, các chuyên viên tư vấn tại PHX Smart School đã ghi nhận không ít những thắc mắc, hiểu nhầm của các thầy cô về bài giảng điện tử với các thuật ngữ khác như giáo án điện tử, E-Learning và bài giảng trực tuyến. 

Đây là những hiểu nhầm khá phổ thông, do các khái niệm này chưa được giải thích cặn kẽ và thường bị dùng lẫn lộn với nhau. Dưới đây là bảng tổng hợp và so sánh chi tiết giúp các thầy cô phân biệt rõ ràng, được chia sẻ bởi PHX Smart School:

Khái niệm	Bản chất	Mục đích chính	Ví dụ
Bài giảng điện tử	Nội dung/học liệu số phục vụ một bài hoặc chủ đề học tập	Trình bày, tổ chức và hỗ trợ hoạt động học	Slide tương tác, bài học multimedia, bài giảng SCORM
Giáo án điện tử	Kế hoạch tổ chức hoạt động dạy học được soạn bằng công cụ số	Giúp giáo viên chuẩn bị và triển khai bài dạy	Kế hoạch bài dạy trên Word/Docs/phần mềm chuyên dụng
eLearning	Phương thức/hệ thống tổ chức đào tạo dựa trên công nghệ điện tử	Cung cấp trải nghiệm học tập có cấu trúc trên môi trường số	Khóa học trực tuyến có bài học, bài tập, đánh giá và theo dõi tiến độ
Bài giảng trực tuyến	Hoạt động giảng dạy diễn ra qua internet	Tương tác trực tiếp giữa người dạy và người học	Lớp học qua Zoom, Teams hoặc Google Meet

Có thể hiểu đơn giản:

• Giáo án điện tử là cách mà giáo viên sẽ tổ chức tiết học, xây dựng lộ trình học cho cả một kỳ hoặc một khóa học.
• Bài giảng điện tử cho biết nội dung và hoạt động học tập được số hóa như thế nào. Một giáo án điện tử là tập hợp của nhiều bài giảng điện tử.
• E-Learning là nền tảng để triển khai và tối ưu hóa toàn các bộ trải nghiệm đào tạo trên môi trường số. Đây là nơi mà học viên và nhà trường triển khai bài giảng, giáo án điện tử hiệu quả nhất.
• Bài giảng trực tuyến cũng là giáo án điện tử, tuy nhiên được thiết kế để dành riêng cho việc học tập online. Các em học sinh có thể dễ dàng tìm thấy các bài giảng trực tuyến tại các thư viện điện tử.

Với các nhận định trên, có thể hiểu rằng một bài giảng điện tử là một bài nhỏ trong cả khóa học E-learning, nhiều bài giảng điện tử đi theo một trình tự sẽ được tổng hợp thành giáo án điện tử. Còn bài giảng trực tuyến là một cách triển khai khác của bài giảng điện tử, chỉ khác biệt ở chỗ dùng online hay có thể dùng ở các môi trường giáo dục khác nhau.

3. Một bài giảng điện tử tốt cần có những gì?

Như đã đề cập trước đó, một bài giảng điện tử không chỉ đơn thuần là các Slide hay các video ghi lại bài giảng trên lớp. Bài giảng điện tử còn yêu cầu các thầy cô có tính toán, xác định trước mục tiêu cần đạt được của học viên sau khi học, để từ đó đưa nội dung buổi học vào bài giảng một cách ho.

Để bài giảng điện tử đạt hiệu quả cao, nó cần tuân thủ một cấu trúc sư phạm chuẩn, bao gồm 03 thành phần bắt buộc sau:

• Mục tiêu học tập rõ ràng

Một bài giảng điện tử cần bắt đầu từ kết quả mà học sinh cần đạt được. Khi mục tiêu đã rõ, giáo viên mới có cơ sở lựa chọn nội dung cần truyền đạt, hoạt động cần thiết kế và cách đánh giá kết quả học tập. Ví dụ, thay vì đặt mục tiêu chung chung là “Học sinh học được kiến thức X”, các thầy cô có thể đưa ra một mục tiêu cụ thể hơn: “Học sinh hiểu được kiến thức X dùng để làm gì và biết được cách ứng dụng”. 

Mục tiêu học tập sẽ là kim chỉ nam, kéo theo toàn bộ định hướng của bài giảng điện tử. Để bài giảng điện tử đạt được hiệu quả, hãy đảm bảo mục tiêu học tập của bài giảng nên trả lời được câu hỏi:  “Sau khi hoàn thành bài giảng, người học có thể làm được gì?”

• Nội dung học tập phong phú

Nội dung bài giảng điện tử rất đa dạng các loại định dạng khác nhau để các thầy cô lựa chọn, từ văn bản cho tới file âm thanh, trò chơi, video. Tuy nhiên điều đó không có nghĩa rằng các thầy cô nên nhồi nhét đủ loại định dạng khác nhau vào bài giảng theo cách “có gì đưa nấy”. 

Thay vào đó, kiến thức cần được các thầy cô tính toán và phân bố một cách hợp lý, sắp xếp theo trình tự từ dễ đến khó, từ khái niệm đến vận dụng. Sau đó các thầy cô mới đưa thêm các yếu tố định dạng khác nhau vào để làm phong phú bài giảng, giúp các em học sinh có thể tiếp thu kiến thức hiệu quả hơn.

Bởi vì mục tiêu không phải tạo ra thật nhiều học liệu, mà là sử dụng đúng loại học liệu cho đúng loại kiến thức.

• Chuẩn hóa và khả năng tích hợp 

Để thuận tiện cho việc đánh giá người học của giáo viên và các cơ sở đào tạo, các bài giảng điện tử sẽ thường được thiết kế đi kèm với bài kiểm tra và phù hợp với các mô hình đào tạo số LMS. Do đó bài giảng điện tử sẽ được yêu cầu đáp ứng được các chuẩn SCORM hoặc XAPI giúp nội dung giao tiếp với LMS, ghi nhận dữ liệu học tập và thuận tiện hơn khi triển khai trên các hệ thống khác nhau.

4. Lợi ích của bài giảng điện tử trong giáo dục & đào tạo 4.0

Tại sao nhà trường, doanh nghiệp nên đầu tư xây dựng bài giảng điện tử? Dưới đây là 3 nhóm lợi ích chính:

4.1. Với giáo viên 

Trong lớp học truyền thống, giáo viên thường phải thực hiện đồng thời nhiều nhiệm vụ, trong số đó có nhiều công việc lặp đi lặp lại như chấm điểm học sinh, trả lời các câu hỏi mà học sinh hoàn toàn có thể tìm trong sách giáo khoa,… kết hợp đồng thời với việc quan sát phản ứng của học sinh và đánh giá kết quả.

Tuy nhiên, bài giảng điện tử sẽ phần nào giải quyết các vấn đề này. Các em học sinh có thể chủ động xem trước các kiến thức buổi học thông qua các bài giảng được lưu trên hệ thống. Việc chấm điểm với các thầy cô cũng phần nào nhẹ nhàng hơn do đã có hệ thống đánh giá và xử lý dữ liệu. 

Nhờ đó, thay vì dành thời gian trên lớp để giải thích về các khái niệm đã được ghi chép đầy đủ trong sách giáo khoa, các thầy cô có thể triển khai những khía cạnh sâu hơn: 

• Giải thích kiến thức chuyên sâu
• Tổ chức thảo luận nhóm
• Tổ chức các tiết thực hành
• Hỗ trợ riêng cho từng nhóm học sinh

Cũng cần phải nói thêm rằng giá trị của bài giảng điện tử không phải là thay giáo viên, mà là giúp giáo viên dành thời gian cho những việc mà công nghệ khó có thể thay thế. 

4.2. Với học sinh & người học

Bài giảng điện tử giúp người học chủ động hơn về thời gian và không gian học tập. Thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào thời gian trên lớp, học sinh có thể truy cập bài học trên máy tính, máy tính bảng hoặc điện thoại để học, tạm dừng và xem lại nội dung bất cứ khi nào cần.

Bên cạnh đó, video, hình ảnh, mô phỏng và câu hỏi tương tác giúp kiến thức trở nên trực quan và dễ tiếp cận hơn. Người học có thể luyện tập thêm ở những phần chưa nắm vững hoặc chuyển nhanh qua nội dung đã hiểu, từ đó tạo ra trải nghiệm học tập linh hoạt hơn theo năng lực và tốc độ của từng người.

4.3. Với nhà trường & doanh nghiệp

Bài giảng điện tử giúp quản lý hoạt động đào tạo tập trung và minh bạch hơn. Khi được tích hợp với LMS, nhà trường hoặc doanh nghiệp có thể theo dõi tiến độ, kết quả và mức độ hoàn thành của từng người học, đồng thời dễ dàng quản lý, cập nhật và phân phối học liệu. Việc xây dựng nội dung theo một khung thống nhất cũng góp phần chuẩn hóa chất lượng đào tạo, hạn chế sự chênh lệch giữa các lớp, giáo viên hoặc chương trình.

Về lâu dài, số hóa bài giảng còn giúp tối ưu chi phí và nguồn lực nhờ giảm nhu cầu in ấn tài liệu, tổ chức lớp học trực tiếp và lặp lại các buổi đào tạo giống nhau. Tuy nhiên, giá trị lớn hơn không chỉ nằm ở việc tiết kiệm chi phí, mà ở khả năng xây dựng một hệ thống đào tạo có thể quản lý, đo lường và cải tiến dựa trên dữ liệu.

6. Triển khai bài giảng điện tử như thế nào? Hướng dẫn đơn giản cho giáo viên

Nếu thầy cô đã quen với việc soạn giáo án và thiết kế slide PowerPoint, việc bắt đầu với bài giảng điện tử không nhất thiết phải phức tạp. Thầy cô có thể bắt đầu từ chính bài giảng đang sử dụng trên lớp, sau đó từng bước bổ sung hình ảnh, video và các hoạt động tương tác.

Các thầy cô cũng không cần thiết phải ngay lập tức học những phần mềm phức tạp. Quan trọng nhất là hãy làm quen từng bước một và tạo ra một bài giảng có thể sử dụng được. Sau đây là hướng dẫn tạo bài giảng điện tử chuẩn SCORM vô cùng đơn giản được chia sẻ bởi PHX Smart School: 

Bước 1: Tạo nội dung bài giảng

Trước tiên, thầy cô hãy soạn bài giống như cách vẫn làm khi chuẩn bị lên lớp. Các thầy cô có thể bắt đầu bằng một file PowerPoint bài giảng quen thuộc, gồm:

• Tên bài học.
• Mục tiêu bài học.
• Các nội dung chính.
• Hình ảnh hoặc ví dụ minh họa.
• Bài tập cuối bài.

Nếu các thầy cô đã có những bài PowerPoint đang sử dụng trên lớp, thầy cô hoàn toàn có thể tận dụng chúng thay vì tạo mới. Đừng quên tạo bản sao để các thầy cô có thể sửa lại phòng trường hợp các thầy cô chưa vừa ý.

Bước 2: Thêm hình ảnh, video để bài học dễ hiểu hơn

Sau khi có nội dung cơ bản của buổi học, tiếp theo các thầy cô hãy xem những phần nào trong bài có thể minh họa bằng hình ảnh hoặc video.

Ví dụ:

• Môn Sinh học có thể thêm video về quá trình sinh trưởng của cây.
• Môn Vật lý có thể thêm video thí nghiệm.
• Môn Lịch sử có thể thêm hình ảnh, tư liệu hoặc đoạn phim ngắn.
• Môn Ngoại ngữ có thể thêm audio để học sinh nghe và luyện phát âm.

Thầy cô không cần đưa quá nhiều video vào bài, tránh rối mắt và làm loãng buổi học. Chỉ cần lựa chọn những nội dung mà hình ảnh hoặc video sẽ giúp học sinh hiểu bài nhanh hơn so với chỉ đọc chữ.

Bước 3: Thêm một vài hoạt động tương tác

Đây là bước giúp bài giảng từ một file trình chiếu trở thành một File bài giảng điện tử chỉn chu, có sự tham gia của học sinh. Ở mức đơn giản nhất, thầy cô có thể thêm các hoạt động như:

• Câu hỏi trắc nghiệm.
• Điền từ còn thiếu.
• Nối đáp án.
• Ô chữ.
• Trả lời Đúng – sai.
• Kéo thả đáp án.

Thầy cô có thể tận dụng những công cụ “chơi mà học” có sẵn trên mạng để tạo trò chơi và câu hỏi, sau đó đưa hoạt động vào bài học hoặc sử dụng trực tiếp trong lớp. Không cần mỗi bài đều phải có thật nhiều trò chơi. Chỉ một vài hoạt động đúng thời điểm cũng có thể giúp học sinh tập trung và chủ động hơn, kích thích các em tương tác với bài giảng..

Bước 4: Kiểm tra và hoàn thiện bài giảng

Trước khi đóng gói, thầy cô nên xem lại toàn bộ bài giảng từ góc nhìn của học sinh.

Hãy kiểm tra:

• Nội dung có dễ hiểu không?
• Chữ và hình ảnh có dễ nhìn không?
• Video, âm thanh có hoạt động không?
• Các câu hỏi có dễ thao tác không?
• Học sinh có biết phải làm gì sau mỗi phần không?

Nếu có thể, hãy thử mở bài giảng trên máy tính và điện thoại để phát hiện những lỗi mà khi thiết kế trên máy tính có thể không nhận ra.

Bước 5: Đóng gói bài giảng và đưa lên LMS

Sau khi hoàn thiện bài giảng, thầy cô cần đưa bài lên LMS của nhà trường để học sinh có thể truy cập và hệ thống theo dõi quá trình học tập. Một số nền tảng LMS có sẵn công cụ hỗ trợ chuyển đổi hoặc đóng gói nội dung, khi đó thầy cô có thể tải bài giảng lên và thực hiện theo hướng dẫn của hệ thống, không hề phức tạp chút nào.

Nếu nền tảng của trường không hỗ trợ thao tác này, thầy cô không cần tự học các kỹ thuật phức tạp về SCORM. Thay vào đó, thầy cô hãy liên hệ với kỹ thuật viên phụ trách hệ thống của nhà trường để được hỗ trợ chuyển bài giảng sang định dạng SCORM và đưa lên LMS.

Tổng kết

Trên là những chia sẻ của PHX Smart School về bài giảng điện tử. Hiện nay, với xu thế các trường học dần đẩy mạnh triển khai các mô hình học tập khác nhau, bài giảng điện tử sẽ dần dần trở nên ngày càng phổ biến hơn. Hi vọng các chia sẻ trên của PHX Smart School sẽ giúp các thầy cô hiểu rõ hơn về bài giảng điện tử, cũng như cách triển khai để có một bài giảng hiệu quả, hỗ trợ các thầy cô trong quá trình làm quen với công nghệ giáo dục số.

PHX Smart School là đơn vị chuyên cung cấp các giải pháp thông minh cho trường học số, gồm phần hệ thống quản lý thư viện, quản lý đưa đón học sinh và đặc biệt nhất là hệ thống quản lý trường học thông minh. Đây là hệ thống giúp nhà trường quản lý dữ liệu học sinh, từ thông tin liên lạc của từng em cho tới điểm số, kết quả học tập, đánh giá của giáo viên cho từng em học sinh, là cầu nối giữa nhà trường – giáo viên tới phụ huynh hiệu quả và hiện đại.

CTCP Dịch Vụ Và Giải Pháp Công Nghệ Giáo Dục PHX Smart School 

• SĐT: (+84)392-601-425
• Email: khachhang@phx-smartschool.com
• Fanpage: PHX Smart School